Is SPUKIJZ in strijd met de wet Markt en Overheid?

Begin oktober is het Interim-auditrapport oktober 2022 Ministerie van VWS uitgekomen. In dit rapport word uitvoerig ingegaan op het functioneren van VWS en de verschillende subsidies en voorschotten.

Het volledige rapport: http://lnnk.in/b8fH

De verder gebruikte informatie komt van de site van Rijksoverheid over de Wet Markt en Overheid: http://lnnk.in/eyfb

 Hieronder de tekst van hoofdstuk 3.3.3 over SPUKIJZ plus aanvullende informatie.

 Hoofdstuk 3.3.3 Aandachtspunten, specifieke uitkeringen, IJsbanen en Zwembaden en Stimulering Sport

Basis tekst:

Bij de specifieke uitkering IJsbanen en Zwembaden kan een gemeente een aanvraag doen voor compensatie van het exploitatietekort van een zwembad of een ijsbaan als gevolg van de maatregelen ter bestrijding van de verdere verspreiding van COVID-19.

Aanvullende informatie:

Bij de uitvoering van SPUKIJZ is bij de komst direct door VWS en de Vereniging Sport en Gemeente (interview Andre de Jeu Zwembadbranche) aangegeven dat deze uitkering specifiek gold voor de zwembaden die eigendom waren van gemeente (vastgoed) ook al zouden deze worden geëxploiteerd door commerciële beursgenoteerde bedrijven. Deze bedrijven hebben naast de normale jaarlijkse gemeente-exploitatie vergoeding vanuit de gemeente ook SPUKIJZ hebben ontvangen om verdere exploitatietekorten mee te dekken. Veel van deze baden hebben in zonder schuld en sommige in de plus hun boekjaar kunnen afsluiten.

 Basis tekst:

Er is in de regeling onvoldoende aandacht voor de bepaling van de exploitatietekorten als gevolg van COVID-19. Dit kan naast het risico van staatssteun leiden tot onzekerheden in het kader van de rechtmatigheid.

 Aanvullende informatie:

Op basis van de uitgevoerde SPUKIJZ uitkering met het oog op de Wet Markt en Overheid kan gesteld worden dat er grove tekortkomingen zijn te constateren met betrekking op de toegewezen subsidie op de exploitatietekorten in verband met de genomen corona maatregelen op zwembaden. Hier is dus geld beschikbaar gesteld voor alleen publieke baden waarbij de commerciële uitbaters de subsidies ontvangen. Deze Exploitanten hebben hun prijzen hier hoeven aanpassen of verhogen tijdens, tussen en na de corona crisis en lockdowns. Hiermee overtreed de overheid een belangrijke regel van de Wet Markt en Overheid.

 Bevoordelingsverbod

Overheden mogen hun eigen overheidsbedrijven niet bevoordelen boven concurrerende bedrijven. Bijvoorbeeld door goedkope tarieven aan te bieden.

 Basis tekst:

In 2023 loopt de specifieke uitkering Stimulering Sport af. In 2024 treedt de nieuwe regeling in werking. Voorgaande controlejaren hebben wij materiële onzekerheden en onrechtmatigheden in de verleningen en de vaststellingen aangetroffen. Onze steekproef op de verleningen zal een beeld schetsen van de geëxtrapoleerde fouten en onzekerheden in de rechtmatigheid van 2022 en een beeld schetsen van de onderliggende oorzaken. Onze werkzaamheden over de vaststellingen van 2022 zullen uitwijzen of de onzekerheden in de rechtmatigheid zijn afgenomen.

3.4 Omvang bevindingen als gevolg van het niet naleven van de staatssteun regels zal naar verwachting in 2022 teruglopen

 In 2021 zijn hebben wij € 301 mln. aan fouten en onzekerheden geconstateerd inzake staatssteun, waarvan € 207 mln. in subsidieregelingen en € 94 mln. in instellings- en projectsubsidies. Wij zijn voor de belangrijkste subsidies nagegaan in hoeverre deze fouten en onzekerheden, die hun oorsprong vinden in verstreken jaren, toen de aandacht voor de staatssteunregelgeving nog een stuk minder was, een doorwerking hebben in 2022. Het onderzoek naar staatssteun is nog onderhanden.

Bij het aangaan van nieuwe subsidieregelingen besteedt VWS steeds aandacht aan de staatssteunregelingen, onder meer door het invullen van een standaardformulier waarin de criteria voor staatssteun aan de orde komen. Het verdient aanbeveling het antwoord op alle 5 criteria toe te lichten. VWS beperkt dit vaak tot het doorslaggevende criterium.

Per 1 juli 2022 is de “tijdelijke kaderregeling inzake staatssteun ter ondersteuning van de economie vanwege de huidige COVID-19-uitbraak” afgelopen. Voor subsidieregelingen van na deze datum, bijvoorbeeld Coronabanen in de Zorg 2022, is dit een aandachtspunt.

Staatssteun kan ook voorkomen bij andere geldstromen dan subsidies zoals bijvoorbeeld bij specifieke uitkeringen en opdrachten. In controlejaar 2021 bleek bijvoorbeeld dat de staatssteuntoets van de specifieke uitkering IJsbanen en Zwembaden niet door VWS is uitgevoerd, wat heeft geleid tot onzekerheden in de rechtmatigheid. In onze controle 2022 zullen wij de staatssteuntoets wederom betrekken.