Schoolzwemmen: Een onhaalbare droom of een realistisch plan?

Pepijn Keppel maakt zich in zijn column van 7 maart in Trouw sterk voor de herinvoering van verplicht schoolzwemmen. Zijn betoog dat stijgende zwemleskosten en sluitende zwembaden bijdragen aan een toename van verdrinkingen, en dat schoolzwemmen de oplossing is, klinkt logisch. Maar het is ook kort door de bocht. Er wordt voorbijgegaan aan de realiteit van het huidige onderwijssysteem, waarin de druk op basisscholen al torenhoog is en extra verplichtingen een illusie zijn.

📚 Onderwijsrealiteit versus wensdenken

Het huidige basisonderwijs zit vol met verplichte vakken zoals rekenen, taal en burgerschap. Deze vakken hebben een vastgesteld aantal uren waaraan scholen moeten voldoen, en daar wordt nu al hard over gesteggeld vanwege tekorten in onderwijstijd en personeel. Schoolzwemmen betekent niet alleen extra lestijd, maar ook reistijd, omkleedtijd en praktische organisatie. Dit kan oplopen tot 100 tot 180 uur per schooljaar. Deze tijd moet ergens vandaan komen – en dat betekent een vermindering van essentiële vakken waarin veel kinderen nu al achterstanden hebben.

🔍 Het probleem van de klassieke aanpak

De klassieke aanpak van schoolzwemmen veronderstelt dat leerlingen in een groep naar het zwembad gaan, zich omkleden, een zwemles volgen en terugkeren naar school. Dit is een logistieke nachtmerrie voor scholen en maakt bovendien de zwemtijd inefficiënt. Zwemonderwijs moet effectief en doelgericht zijn. Daarbij tonen verschillende onderzoeken aan dat kinderen pas echt profiteren van zwemles bij een hogere frequentie dan de traditionele wekelijkse of tweewekelijkse lessen van het schoolzwemmen.

🏊 Het aantal benodigde uren voor een zwemdiploma

Uit onderzoek blijkt dat het behalen van een zwemdiploma een aanzienlijk aantal uren vergt. Gemiddeld duurt het behalen van een A-diploma 51 klokuren, wat neerkomt op 68 lessen van 45 minuten. Het behalen van het volledige ABC-diploma kost gemiddeld 84 klokuren, oftewel 112 lessen van 45 minuten.

Wanneer je schoolzwemmen slechts één keer per week aanbiedt, betekent dit dat een kind bijna twee schooljaren nodig heeft om alleen het A-diploma te behalen, aangezien een schooljaar slechts 41 lesweken telt. Laat staan dat schoolvakanties de continuïteit keer op keer onderbreken. Om voldoende effect te behalen, zou een kind eigenlijk twee keer per week moeten zwemmen. Voor het volledige ABC-diploma zou een kind meerdere schooljaren lang moeten deelnemen aan schoolzwemmen. Dit is simpelweg onhaalbaar binnen het huidige onderwijssysteem.

⏳ Tijdverlies en onderwijsimpact

Bovendien gaat er veel tijd verloren rondom de zwemlessen. Uitgaande van een lestijd van 45 minuten, een omkleedtijd van twee keer vijftien minuten en reistijd van twee keer tien minuten, kost één zwemles in totaal 95 minuten. Dit tijdverlies gaat direct ten koste van andere vakken binnen het basisonderwijs.

✅ Zwemlesverlof als haalbaar alternatief

De Nederlandse Stichting Water- & Zwemveiligheid (NSWZ) wil het basisonderwijs ook een stem geven over het onderwerp schoolzwemmen en verstuurt daarom deze week een onderzoek onder 7.000 basisscholen. Dit onderzoek moet helder maken welke impact schoolzwemmen zou hebben op het reguliere onderwijs. De uitkomsten van dit onderzoek worden gedeeld met de Tweede Kamer en kunnen gebruikt worden in de besluitvorming of als startpunt voor een vervolgonderzoek vanuit de overheid. Bovendien pleit de NSWZ al langer voor een alternatief: zwemlesverlof. Ouders krijgen de mogelijkheid om hun kinderen wekelijks onder schooltijd een zwemles te laten volgen, zonder dat dit ten koste gaat van het onderwijscurriculum.

👶 Waarom zwemlesverlof werkt voor jonge kinderen

Zwemlesverlof zou gelden voor kinderen in groep 1 en 2, bij een zwemlesstartleeftijd van 4 jaar (groep 1) en 5 jaar (groep 2). Deze jonge doelgroep is nog niet in staat zich zelfstandig om te kleden voor en na de zwemles, wat betekent dat zij altijd begeleiding nodig hebben. Dit maakt het praktisch eenvoudiger om zwemlesverlof te verlenen, aangezien de kleuterklassen over een flexibelere dagindeling beschikken en het lesverzuim minder negatieve impact heeft op de leerontwikkeling.

Vanaf groep 3 (leeftijd 6-7 jaar) worden kinderen zelfstandig genoeg om zichzelf om te kleden, maar is begeleiding naar het zwembad nog steeds noodzakelijk. Docenten zijn bevoegd om leerlingen te begeleiden naar en van het zwembad, maar zij mogen geen hulp bieden bij het omkleden. Dit betekent dat scholen afhankelijk zijn van hulpouders om deze taak op zich te nemen. Daarnaast is groep 3 qua lesstof en arbeidsintensiviteit een stuk zwaarder dan groep 1 en 2. Het missen van lestijd in deze groep heeft dan ook een veel grotere negatieve impact op de onderwijsprestaties.

Door zwemlesverlof in te zetten bij de jongste leerlingen blijft het onderwijs in de hogere klassen ongestoord, terwijl kinderen wel de kans krijgen zwemvaardig te worden op een efficiënte manier. Dit is een win-winsituatie voor kinderen, de zwembranche en het basisonderwijs. Dit voorstel wordt momenteel onderzocht en zal als aanbeveling worden gepresenteerd aan de Tweede Kamer.

💰 Geld is niet het probleem, maar de aanpak wel

Keppel stelt terecht dat Nederland geld genoeg heeft, gezien de recente begrotingsmeevaller van 8 miljard euro. Maar simpelweg geld toewijzen aan een verplichting die de onderwijslast verhoogt en niet bewezen effectiever is, schiet tekort. De Nederlandse Stichting Water- & Zwemveiligheid (NSWZ) benadrukt dat de prioriteiten eerst duidelijk moeten worden gesteld. Zwemles is zonder twijfel een prioriteit, maar voordat hier geld naartoe gaat, moet eerst onderzoek en expertise uitwijzen hoe deze middelen op de juiste manier besteed kunnen worden.

De NSWZ pleit ervoor om de huidige subsidieregelingen en exploitatievergoedingen onder de loep te nemen, met name bij gemeentelijke en semicommerciële zwembaden waar de gemeente als exploitant of pandeigenaar fungeert. Hierdoor kan publiek geld beter worden ingezet om zwemlessen te stimuleren. Daarnaast is er een derde, maar zeker niet onbelangrijke groep: commerciële zwemscholen en zwembaden. Deze vallen vaak buiten de meeste subsidieregelingen en moeten daardoor alle kosten, inclusief stijgende lasten, direct doorberekenen aan klanten. Dit leidt tot oneerlijke verhoudingen in de kostenstructuur van zwemlessen.

🎯 Conclusie

Het pleidooi voor schoolzwemmen komt voort uit een begrijpelijke zorg om zwemveiligheid, maar is niet doordacht binnen de context van het hedendaagse basisonderwijs. Het vraagt om een enorme tijdsinvestering en gaat ten koste van essentiële vakken. De NSWZ biedt een realistischer en flexibeler alternatief dat zwemveiligheid verhoogt zonder het onderwijs verder te belasten. Het is tijd om niet alleen te roepen om verandering, maar daadwerkelijk te kijken naar werkbare oplossingen.

🔁 Deel dit artikel om deze discussie op gang te houden! #zwemveiligheid #onderwijs #schoolzwemmen #zwemles #NSWZ

Bron:

Artikel trouw 7-3-2025: https://www.trouw.nl/sport/verplicht-het-schoolzwemmen-voordat-de-dijken-breken~bac345c3/